Sinds 2016 zijn data van verschillende diensten die een mogelijkheid voor versleutelde communicatie aanboden door justitie vergaard, waarbij alle communicatie en metadata van alle gebruikers is verkregen. De opsporingsdiensten zijn die data vervolgens gaan onderzoeken, om gebruikers te identificeren en vervolgen. Bekende communicatiediensten zijn Ennetcom, PGPSafe, EncroChat, SkyECC, ANOM en Exclu.
Om meerdere reden zijn deze operaties problematisch. Allereerst omdat een belangrijke basis van ons strafrecht is dat pas opsporingsonderzoek wordt verricht als een vermoeden van een strafbaar feit bestaat. Een opsporingsonderzoek betekent namelijk dat justitie middelen kan gaan inzetten waardoor een inbreuk wordt gemaakt op de vrijheid van burgers. Een belangrijke vrijheid daarbij is privacy. Bij dit type onderzoek is het precies andersom. Eerst wordt alle communicatie van burgers verzameld, om vervolgens te onderzoeken of zij een strafbaar feit hebben gepleegd.
Daarnaast wordt in het verkrijgen van die data samengewerkt met opsporingsautoriteiten van andere landen. Door dit te doen, worden verantwoordelijkheden door de opsporingsinstanties omzeild. Men is niet transparant over wie wat heeft gedaan, en de burger heeft het nakijken. De Nederlandse strafrechter biedt nauwelijks rechtsbescherming tegen onrechtmatig handelen, als het idee is dat dit handelen door opsporingsinstanties van een ander land is verricht. Ook van de betrouwbaarheid wordt dan snel uitgegaan.
Tegenover de fundamentele kritiek die hier bestaat, staat de waarde die de data ook heeft. Het heeft veel ernstige strafbare feiten aan het licht gebracht. Zonder die data, zouden veel strafbare feiten onbestraft zijn gebleven. Het belang om die data wel voor het bewijs te gebruiken, is dus groot. De Nederlandse strafrechter heeft dit de afgelopen jaren ook gedaan.
De discussie is nog niet beslecht. Dit zal waarschijnlijk pas gebeuren met beslissingen van Europese rechters. Tot die tijd, is het van belang hier verweer op te blijven voeren. Het is daarvoor van belang volledig op de hoogte te zijn van de laatste stand van zaken in deze discussie. Vanwege de complexiteit hiervan, vergt dat constante inzet. Bij ons vindt u de kennis en kunde die hier nodig is.